Tình trạng thừa kẽm hiện nay và những điều cần chú ý

Mặc dù kẽm là một khoáng chất thiết yếu cho nhiều phản ứng sinh hóa trong cơ thể nhưng việc bổ sung quá nhiều kẽm cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực với sức khỏe. Nhất là khi nhu cầu bổ sung kẽm từ thực phẩm chức năng ngày càng gia tăng với mong muốn củng cố hệ miễn dịch và cải thiện sức khỏe thể chất. Vậy, liệu bạn có đang gặp tình trạng dư thừa kẽm hay không, dấu hiệu cơ thể thừa kẽm là gì, thừa kẽm gây bệnh gì,… Tất cả sẽ được chuyên gia của Codeage Việt Nam giải đáp trong bài viết dưới đây. Dựa vào đó bạn có thể bổ sung kẽm chuẩn khoa học, vừa giúp củng cố sức khỏe vừa không gây rối loạn sinh lý hoặc tác dụng phụ khác.

Thừa kẽm là gì?

Thừa kẽm là tình trạng cơ thể hấp thu lượng kẽm quá mức so với nhu cầu sử dụng và khả năng đào thải và chuyển hóa của cơ thể. Tình trạng này dễ dẫn đến tình trạng tích tụ, dư thừa kẽm và có thể gây ra những ảnh hưởng không tốt cho sức khỏe. Tình trạng này được chia thành hai dạng:

• Thừa kẽm cấp tính: Đây là tình trạng xảy ra trong thời gian ngắn khi cơ thể tiếp nhận liều kẽm cao đột ngột, thường do sử dụng thực phẩm chức năng quá liều hoặc nhiễm độc từ môi trường.
• Thừa kẽm mãn tính: Xảy ra khi bổ sung kẽm vượt ngưỡng an toàn trong thời gian dài, khiến lượng kẽm dư thừa không thể đào thải hết và tích lũy dần dần. Tình trạng này kéo dài có thể gây ra nhiều vấn đề tiêu cực cho sức khỏe như: rối loạn khoáng chất, rối loạn tiêu hóa, mệt mỏi kéo dài,…

Vậy, nhu cầu kẽm của cơ thể theo từng độ tuổi ra sao? Theo Viện Y học Hoa Kỳ (IOM) thì mức giới hạn an toàn (UL – Upper Intake Level) khi bổ sung kẽm từ chế độ dinh dưỡng và thực phẩm chức năng theo độ tuổi được khuyến nghị như sau:

• Trẻ 1 – 3 tuổi: 7 mg/ngày
• Trẻ 4 – 8 tuổi: 12 mg/ngày
• Người lớn: 40 mg/ngày

Nếu bạn bổ sung vượt lượng kẽm vượt ngưỡng khuyến nghị này có thể làm tăng nguy cơ rối loạn khoáng chất và gây ra nhiều tác dụng phụ nguy hiểm. Nhất là khi bổ sung kẽm liều cao trong thời gian dài mà không tuân thủ chỉ định của bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng.

Nguyên nhân gây thừa kẽm

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn tới tình trạng dư thừa kẽm trong cơ thể như: dùng thực phẩm chức năng quá liều, môi trường ô nhiễm,… Cụ thể, việc thừa kẽm thường xuất phát từ việc bổ sung sai cách hoặc tiếp xúc kẽm quá mức trong môi trường sống và làm việc:

• Bổ sung liều cao trong thời gian dài: Tự ý uống thực phẩm chức năng bổ sung kẽm liều cao liên tục mà không có chỉ định từ chuyên gia y tế. Lượng kẽm bổ sung vượt ngưỡng cần thiết và khả năng đào thải của cơ thể sẽ gây ra tình trạng dư thừa kẽm, tích tụ kẽm trong cơ thể.
• Dùng nhiều sản phẩm chứa kẽm cùng lúc: Khi kết hợp nhiều loại thực phẩm chức năng (multivitamin, thuốc bổ, viên kẽm đơn lẻ…) mà không kiểm soát tổng lượng kẽm nạp vào cơ thể mỗi ngày cũng làm tăng nguy cơ dư thừa kẽm. Nhất là khi tự ý sử dụng thực phẩm chức năng mà không tham khảo ý kiến của chuyên gia dinh dưỡng hoặc chỉ định từ bác sĩ.
• Sử dụng sai mục đích: Một số người lạm dụng thực phẩm chức năng bổ sung kẽm để trị mụn, phòng cảm lạnh hoặc tăng cường miễn dịch. Việc sử dụng liều cao trong thời gian dài cũng làm tăng nguy cơ dư thừa kẽm và tích tụ kẽm trong cơ thể.

• Tiếp xúc nghề nghiệp: Người làm việc trong ngành hàn, luyện kim hoặc sản xuất pin có thể hít phải khói và bụi chứa kẽm. Điều này, khiến lượng kẽm được nạp vào trong cơ thể cao hơn nhu cầu của cơ thể, đây cũng là dạng kẽm độc hại cơ thể khó hấp thụ nên dễ gây ra tình trạng tích tụ kẽm trong cơ thể mà không nhận biết được.

>>>Ngoài ra, tìm hiểu về tình trạng thiếu kẽm sẽ có những ảnh hưởng gì

Dấu hiệu nhận biết tình trạng thừa kẽm

Như đã chia sẻ ở trên tình trạng thừa kẽm được chia thành 2 dạng chính là cấp tính và mãn tính. Với mỗi cấp độ dư thừa kẽm thì cơ thể sẽ có những biểu hiện khác nhau và xuất phát từ những nguyên nhân khác nhau. Dưới đây là dấu hiệu nhận biết dư thừa kẽm tương ứng với 2 cấp độ.

Dấu hiệu nhận biết dư thừa kẽm cấp tính

Thừa kẽm cấp tính xảy ra khi cơ thể tiếp nhận liều kẽm quá cao đột ngột, thường do uống quá liều thực phẩm chức năng hoặc ngộ độc từ môi trường. Một số triệu chứng dư thừa kẽm xuất hiện nhanh chóng mà bạn có thể cảm nhận gồm:

• Buồn nôn, nôn ói do lượng kẽm dư thừa ở hệ tiêu hóa kích ứng niêm mạc dạ dày.
• Tiêu chảy, đau quặn bụng do tăng áp lực thẩm thấu và rối loạn hấp thu khoáng chất tại hệ tiêu hóa.
• Đau đầu, đau bụng, cảm giác mệt mỏi, khó chịu. Việc dư thừa kẽm cũng làm giảm khả năng hấp thụ những khoáng chất quan trọng khác như sắt, canxi,… Từ đó gây ra nhiều vấn đề rối loạn sức khỏe khác.
• Dư thừa kẽm cũng gây ra cảm giác có vị kim loại trong miệng, tình trạng này có thể làm giảm cảm giác ngon miệng, gây ra tình trạng chán ăn và nhiều vấn đề sức khỏe khác.

• Ăn mất ngon, dẫn đến giảm lượng dinh dưỡng nạp vào cơ thể. Tình trạng này kéo dài có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng, thiếu hụt dinh dưỡng hoặc suy giảm dưỡng chất ảnh hưởng xấu tới chất lượng cuộc sống.

Dấu hiệu nhận biết thừa kẽm mạn tính

Thừa kẽm mãn tính xảy ra khi bạn bổ sung kẽm liều cao trong thời gian dài, vượt quá nhu cầu sử dụng cũng như khả năng tự đào thải của cơ thể từ đó gây tích tụ kẽm. Tình trạng này kéo dài không chỉ gây rối loạn hấp thụ khoáng chất mà còn có thể làm suy giảm miễn dịch và nhiều vấn đề khác. Những dấu hiệu nhận biết dư thừa kẽm mãn tính gồm:

• Dư thừa kẽm có thể làm giảm khả năng hấp thu đồng. Thiếu đồng cũng là nguyên nhân chính dẫn đến thiếu máu, tê bì tay chân do giảm chức năng thần kinh ngoại biên.

• Suy giảm sức khỏe miễn dịch do rối loạn khoáng chất, thiếu khoáng chất thiết yếu gây ra tình trạng nhiễm trùng kéo dài, thậm chí tái đi tái lại hoặc chậm hồi phục vết thương.
• Giảm cholesterol HDL và rối loạn chuyển hóa mỡ máu do dư thừa kẽm và thiếu những khoáng chất khác như: đồng, canxi, sắt,… do bị ức chế khả năng hấp thụ. Tình trạng này cũng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch.
• Dư thừa kẽm cũng gây rối loạn nội tiết nam, đặc biệt là giảm testosterone gây ảnh hưởng tiêu cực đến sinh lý và khả năng sinh sản.
• Thừa kẽm mãn tính cũng gây tình trạng mệt mỏi, giảm năng lượng, có thể kèm rụng tóc nhẹ do mất cân bằng nội tiết và dinh dưỡng. Thừa kẽm cũng làm gây chán ăn và mất cân bằng dinh dưỡng và nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Hậu quả do thừa kẽm nếu không xử lý kịp thời

Nếu tình trạng thừa kẽm không được phát hiện và xử lý đúng cách, cơ thể có thể gặp phải nhiều biến chứng nguy hiểm và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe:

• Tăng nguy cơ thiếu hụt vi chất khác: Lượng kẽm quá cao gây ức chế hấp thu đồng, sắt, và canxi. Rối loạn vi chất cũng dẫn đến thiếu máu, loãng xương và các rối loạn chuyển hóa khoáng chất.
• Gây rối loạn chuyển hóa kéo dài: Thừa kẽm làm mất cân bằng lipid máu, giảm cholesterol HDL và gây nguy cơ bệnh tim mạch.
• Tổn thương hệ miễn dịch: Nồng độ kẽm quá mức làm giảm chức năng bạch cầu, khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng và phục hồi vết thương chậm hơn.
• Ảnh hưởng đến sinh lý nam giới: Thừa kẽm mạn tính làm giảm testosterone, suy giảm chất lượng tinh trùng và khả năng sinh sản.

• Đối với trẻ em: Tình trạng này có thể gây ức chế tăng trưởng, rối loạn phát triển thể chất và sinh dục, làm chậm quá trình dậy thì và ảnh hưởng đến phát triển chiều cao.

>>>Tìm hiểu thêm 1 năm bổ sung kẽm mấy lần để đạt hiệu quả tốt nhất

Cách xử lý khi nghi ngờ thừa kẽm

Khi có dấu hiệu hoặc nghi ngờ bị thừa kẽm thì cần thực hiện ngay các biện pháp sau để xác định chính xác tình trạng sức khỏe cũng như giảm nguy cơ biến chứng:

• Ngừng ngay việc bổ sung kẽm: Dừng tất cả viên uống kẽm hoặc thực phẩm chức năng đa vi chất có chứa kẽm để tránh tiếp tục nạp thêm vào cơ thể.

• Uống nhiều nước và bổ sung chất xơ: Tăng cường bổ sung thực phẩm giàu chất xơ và uống đủ nước giúp tăng quá trình đào thải kẽm qua thận và hệ tiêu hóa. Từ đó cũng hỗ trợ cân bằng khoáng chất trong cơ thể.
• Tăng cường thực phẩm giàu đồng: Ăn nhiều gan động vật, nấm, hải sản, cacao,… đây là nhóm thực phẩm giàu đồng tự nhiên. Vì đồng giúp cạnh tranh hấp thu với kẽm và phục hồi cân bằng khoáng chất, giảm nguy cơ thiếu đồng do thừa kẽm.
• Xét nghiệm kẽm huyết thanh: Nếu các triệu chứng (như buồn nôn, mệt mỏi, tiêu chảy, giảm miễn dịch) kéo dài thì bạn nên làm xét nghiệm để xác định chính xác nồng độ kẽm trong máu. Việc này cũng giúp bạn xác định chính xác nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp với cơ thể.

• Tham khảo ý kiến bác sĩ: Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường hoặc nghiêm trọng bạn cần di chuyển đến cơ sở y tế gần nhất để được chẩn đoán và điều trị y tế kịp thời. Đồng thời, bạn cũng có thể kết hợp điều chỉnh chế độ ăn, bổ sung đồng hoặc các phương pháp giải độc khác theo chỉ định.

Kết luận

Thừa kẽm là tình trạng ít được quan tâm nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe, từ rối loạn chuyển hóa, suy giảm miễn dịch đến ảnh hưởng sự phát triển và sinh lý. Việc bổ sung kẽm cần được cá nhân hóa và theo dõi y tế, đặc biệt khi sử dụng trong thời gian dài hoặc kết hợp nhiều sản phẩm chứa kẽm. Để bảo vệ sức khỏe, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bắt đầu hoặc duy trì liệu trình bổ sung kẽm lâu dài để đảm bảo cân bằng vi chất và phòng tránh nguy cơ thừa kẽm, nhất là khi bổ sung kẽm từ thực phẩm chức năng. Tốt nhất bạn cũng nên ưu tiên bổ sung kẽm từ thực phẩm tự nhiên để đảm bảo an toàn mà vẫn giúp nâng cao chất lượng sức khỏe hiệu quả.