Tổng hợp các tác dụng phụ khi bổ sung kẽm bạn cần lưu ý

Nhu cầu bổ sung kẽm hiện nay đang ngày càng tăng cao, đặc biệt là trong bối cảnh chế độ ăn uống thiếu hụt dinh dưỡng và nhịp sống bận rộn, áp lực công việc học hành cao. Tuy nhiên, việc bổ sung kẽm sai cách hoặc thiếu hiểu biết có thể dẫn đến nhiều tác dụng phụ, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe. Để đạt hiệu quả tối ưu trong việc bổ sung kẽm thì người dùng phải hiểu rõ liều lượng, cách dùng và thời điểm bổ sung kẽm đúng cách là rất quan trọng. Trong bài viết này, chuyên gia của Codeage Việt Nam sẽ giúp bạn tìm hiểu thêm về cách bổ sung đúng cách, uống kẽm có tác dụng phụ không, làm sao để nâng cao sức khỏe mà vẫn đảm bảo an toàn.

Vì sao kẽm có thể gây tác dụng phụ?

Kẽm là một vi khoáng thiết yếu cho cơ thể, zinc cũng đóng vai trò quan trọng trong nhiều chức năng sinh lý, nhưng việc bổ sung sai cách hoặc quá liều có thể gây mất cân bằng nội môi và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Bởi, cơ thể chỉ có khả năng hấp thụ một lượng kẽm nhất định mỗi ngày, và được cung cấp nhiều hơn lượng cần thiết mỗi ngày sẽ dẫn tới tình trạng dư thừa kẽm, tạo áp lực cho hệ tiêu hóa và hệ bài tiết nếu không được đào thải kịp thời. Tình trạng này kéo dài có thể gây ra những  phản ứng phụ không mong muốn như: buồn nôn, tiêu chảy hoặc cảm giác khó chịu dạ dày.

Ngoài ra, một số dạng kẽm như kẽm sulfat có thể gây kích ứng niêm mạc tiêu hóa mạnh mẽ hơn các dạng khác, làm gia tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa nếu không sử dụng đúng cách. Do đó, việc lựa chọn dạng kẽm phù hợp và tuân thủ liều lượng là rất quan trọng để đảm bảo an toàn khi bổ sung kẽm.

Tác dụng phụ khi bổ sung kẽm sai cách

Như đã nói ở trên việc lựa chọn sai dạng kẽm để bổ sung, sử dụng quá liều lượng hoặc sai thời điểm có thể gây ra nhiều tác dụng phụ cho cơ thể. Nếu bạn đang gặp một trong những biểu hiện dưới đây khi bổ sung kẽm thì rất có thể là bạn đang bổ sung kẽm sai cách mà không hay biết.

Tác dụng phụ nhẹ

Một số biểu hiện tác dụng phụ của kẽm mà người mới sử dụng có thể gặp phải có thể do lựa chọn sai cách hoặc sử dụng liều cao hơn nhu cầu thực tế của cơ thể như: rối loạn tiêu hóa, rối loạn vị/khứu giác hoặc giảm hấp thụ khoáng chất thiết yếu khác. Cụ thể:

• Rối loạn tiêu hóa: Đây là tác dụng phụ phổ biến nhất khi dùng kẽm sai cách với các biểu hiện như: buồn nôn, đau bụng, đầy hơi và tiêu chảy nhẹ. Nguyên nhân chính là do kẽm được uống lúc đói, uống liều cao hoặc sử dụng dạng kẽm dễ kích ứng như dạng zinc sulfate. Các nghiên cứu cho thấy rằng zinc sulfate có thể làm tăng khả năng gây kích ứng niêm mạc dạ dày, khiến hệ tiêu hóa gặp khó khăn trong việc hấp thụ (nguồn: National Institutes of Health). Để giảm thiểu tác dụng phụ này khi bổ sung kẽm người dùng nên chuyển sang dạng kẽm dịu hơn như: zinc gluconate hoặc zinc picolinate, và uống sau bữa ăn giúp cải thiện hấp thụ và giảm kích ứng.
• Rối loạn vị giác hoặc khứu giác tạm thời: Người bổ sung kẽm sai cách có thể gặp tình trạng có cảm giác vị kim loại trong miệng hoặc thay đổi khẩu vị. Điều này chủ yếu xảy ra khi dùng kẽm liều cao trong thời gian dài, mặc dù hiện tượng này khá hiếm gặp. Các nghiên cứu cho thấy kẽm có thể ảnh hưởng đến cảm giác vị giác nếu dùng ở liều cao, nhưng hiện tượng này thường tự cải thiện khi giảm liều hoặc cơ thể có đủ thời gian thích nghi (nguồn: American Journal of Clinical Nutrition).

• Giảm khả năng hấp thụ một số khoáng chất – canxi, sắt, magie: Bổ sung kẽm sai cách cũng có thể làm giảm khả năng hấp thụ một số khoáng chất khác như canxi, sắt hoặc magie, nhất là khi sử dụng cùng lúc. Điều này xảy ra vì kẽm cạnh tranh với các khoáng chất này trong quá trình hấp thu qua đường tiêu hóa. Tuy nhiên, ảnh hưởng này có thể được giảm thiểu bằng cách chia thời gian sử dụng các khoáng chất này vào các bữa ăn khác nhau trong ngày.

>>>Tìm hiểu chi tiết hơn về tình trạng thừa kẽm

Tác dụng phụ nặng

Mặc dù là một khoáng chất thiết yếu với cơ thể những việc bổ sung sai cách vẫn có thể dẫn tới những tác dụng phụ khi uống kẽm, nhất là khi sử dụng quá liều liên tục trong thời gian dài. Một số tác dụng phụ nặng khi bổ sung kẽm sai cách mà người dùng có thể gặp phải gồm:

• Thiếu đồng (Copper deficiency): Kẽm có khả năng cạnh tranh hấp thu với đồng trong ruột, dẫn đến tình trạng thiếu hụt khoáng chất đồng khi bổ sung kẽm quá mức. Biểu hiện của thiếu đồng bao gồm: thiếu máu, mệt mỏi kéo dài, yếu cơ và suy giảm miễn dịch. Nguy cơ này đặc biệt tăng cao khi sử dụng >40 mg kẽm/ngày liên tục trong nhiều tuần. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bổ sung kẽm lâu dài với liều cao có thể ức chế hấp thu đồng và gây ra những vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe (nguồn: National Institutes of Health).

• Suy giảm hệ miễn dịch: Việc quá lạm dụng kẽm từ thực phẩm chức năng cũng có thể gây suy giảm sức khỏe hệ miễn dịch. Bởi việc dư thừa kẽm trong cơ thể có thể gây ức chế hoạt động của bạch cầu làm suy giảm khả năng chống lại các yếu tố gây nhiễm trùng từ bên ngoài môi trường. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm với người có hệ miễn dịch yếu hoặc đang trong quá trình điều trị bệnh.

• Ngộ độc kẽm cấp tính (hiếm gặp nhưng nguy hiểm): Việc bổ sung kẽm liều cao liên tục trong thời gian dài (>200 – 300mg/tuần) hoặc sử dụng thực phẩm có chứa kẽm liều cao cũng gây ra tình trạng ngộ độc kẽm cấp tính. Những biểu hiện thường thấy ở người ngộ độc kẽm cấp tính như: nôn mửa dữ dội, đau bụng cấp, tiêu chảy nặng, chóng mặt và yếu sức. Khi có những biểu hiện này cần ngưng sử dụng sản phẩm ngay lập tức và di chuyển đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và điều trị kịp thời để giảm thiểu những biến chứng nguy hiểm khác.

>>> Tổng kết: Tác dụng phụ do bổ sung kẽm sai cách hoặc quá liều thường không quá rõ ràng mà chỉ có thể phát hiện chính xác sau quá trình xét nghiệm sinh hóa. Do đó, để đảm bảo an toàn người dùng tuyệt đối không tự ý bổ sung kẽm, nhất là bổ sung liều cao để đảm bảo an toàn. Tốt nhất nên chọn loại kẽm dễ hấp thụ, tuân thủ liều lượng khuyến nghị của nhà sản xuất hoặc chỉ định của bác sĩ.

Ai cần thận trọng khi bổ sung kẽm?

Mặc dù việc bổ sung kẽm quá liều hoặc sai cách có thể tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ không mong muốn nhưng vẫn có thể hạn chế bằng cách cẩn trọng khi bổ sung kẽm với những đối tượng cụ thể. Một số đối tượng nên cẩn trọng khi bổ sung kẽm gồm:

• Trẻ nhỏ: Trẻ em có trọng lượng cơ thể thấp nên rất dễ gặp nguy cơ quá liều khi bổ sung kẽm. Việc bổ sung kẽm cho trẻ cần được giám sát chặt chẽ để tránh các tác dụng phụ như rối loạn tiêu hóa và ngộ độc. Tốt nhất nên tham khảo ý kiến của chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ trước khi sử dụng sản phẩm bổ sung kẽm, nên ưu tiên bổ sung kẽm từ thực phẩm tự nhiên thông qua chế độ dinh dưỡng hàng ngày.
• Phụ nữ mang thai: Phụ nữ trong thời kỳ mang thai cần kẽm để hỗ trợ sự phát triển của thai nhi, nhưng nếu bổ sung không đúng cách hoặc quá liều, có thể gây rối loạn tiêu hóa như buồn nôn và đau bụng. Vì vậy, việc bổ sung kẽm cần được điều chỉnh cẩn thận và theo chỉ định của bác sĩ sản khoa, tốt nhất mẹ bầu nên ưu tiên bổ sung kẽm từ thực phẩm tự nhiên thông qua chế độ dinh dưỡng đa dạng để đảm bảo an toàn.

• Người đang dùng nhiều thực phẩm chức năng có chứa kẽm: Những người dùng nhiều thực phẩm chức năng có chứa kẽm trong công thức phối hợp cần phải chú ý tổng lượng kẽm bổ sung hàng ngày để tránh quá liều. Việc kết hợp các sản phẩm khác nhau có thể dẫn đến dư thừa kẽm và các tác dụng phụ không mong muốn. Tốt nhất nên tham khảo ý kiến của chuyên gia dinh dưỡng để tránh tình trạng dư thừa hoặc tương tác thuốc không mong muốn.
• Người có tiền sử loét dạ dày, viêm ruột: Kẽm có thể gây kích ứng mạnh lên niêm mạc dạ dày và ruột. Những người có tiền sử loét dạ dày hoặc viêm ruột nên thận trọng khi bổ sung kẽm, vì có thể gây các triệu chứng đau bụng, khó chịu hoặc tăng nguy cơ viêm loét. Đặc biệt, là người đang trong quá trình theo dõi hoặc sử dụng thuốc điều trị bệnh cần hết sức cẩn trọng.

>>>Xem thêm: Những thông tin chi tiết nhất cho câu hỏi thiếu kẽm bị gì

Liều lượng an toàn của kẽm theo khuyến nghị

Nếu bạn đang có nhu cầu bổ sung kẽm để nâng cao sức khỏe nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu thì có thể tham khảo liều khuyến nghị bổ sung kẽm theo độ tuổi dưới đây của National Institutes of Health.

Bảng khuyến nghị liều kẽm theo đối tượng

Lưu ý:  Đây là liều lượng khuyến nghị chung không hoàn toàn đúng với mọi đối tượng. Để xác định chính xác liều lượng kẽm nên bổ sung mỗi ngày để hỗ trợ sức khỏe và hạn chế tối đa tác dụng phụ không mong muốn người dùng nên thăm khám và tuân theo chỉ định của chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ.

Cách sử dụng kẽm để tránh tác dụng phụ

Sử dụng kẽm đúng cách chính là “chìa khóa” giúp bạn kiểm soát cũng như hạn chế tối đa tác dụng phụ tiêu cực của kẽm với sức khỏe. Dưới đây là 5 nguyên tác dụng bạn bổ sung kẽm đúng cách cả về: liều lượng, thời điểm, cách uống,…

• Chỉ bổ sung khi có nhu cầu thực sự, nên tham khảo chuyên gia: Việc bổ sung kẽm cần được thực hiện đúng mục đích và liều lượng để tránh những tác dụng phụ không mong muốn. Trước khi sử dụng, tốt nhất bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có chỉ định liều lượng phù hợp với nhu cầu của cơ thể.

• Uống sau ăn khoảng 30 phút, tránh uống lúc bụng rỗng: Để giảm thiểu kích ứng dạ dày và tối ưu hóa khả năng hấp thụ hãy uống kẽm sau bữa ăn khoảng 30 phút, tránh uống khi bụng đói. Đồng thời, cũng nên lựa chọn sản phẩm lành tính, dễ hấp thụ để tránh gây rối loạn tiêu hóa khi bổ sung kẽm.

• Không dùng đồng thời với sắt, canxi – nên cách nhau 2 – 3 giờ: Sắt và canxi có thể cạnh tranh với kẽm trong quá trình hấp thụ, vì vậy để đạt hiệu quả tốt nhất, bạn nên uống các khoáng chất này cách nhau ít nhất 2 – 3 giờ. Hoặc có thể cân nhắc chia thành các giai đoạn bổ sung khoáng chất khác nhau để tránh tính trạng cạnh tranh hấp thụ, cũng như giảm áp lực lên gan và thận.

• Ưu tiên kẽm từ thực phẩm tự nhiên (hàu, thịt đỏ, trứng, hạt bí…): Bổ sung kẽm qua thực phẩm tự nhiên là cách tốt nhất để cơ thể dễ dàng hấp thụ mà không gặp phải tác dụng phụ. Các thực phẩm giàu kẽm như hàu, thịt đỏ và hạt bí là lựa chọn lý tưởng. Đừng quên kết hợp đa dạng thực phẩm nhiều cách chế biến khác nhau để kích thích cảm giác ngon miệng.

• Nên dùng theo đợt, từ 4 – 8 tuần, không dùng liên tục quanh năm: Để tránh dư thừa và mất cân bằng khoáng chất, hãy sử dụng kẽm theo chu kỳ đợt, từ 4 – 8 tuần, sau đó nghỉ ít nhất một thời gian trước khi tiếp tục bổ sung. Việc này cũng giúp hạn chế tình trạng phụ thuộc vào thực phẩm chức năng, kích thích khả năng tự hấp thụ kẽm từ chế độ dinh dưỡng hàng ngày.

Kết luận

Việc bổ sung kẽm, nhất là bổ sung kẽm từ thực phẩm chức năng cần được thực hiện một cách cẩn thận và chính xác để tránh những tác dụng phụ không mong muốn. Hãy chọn các sản phẩm có lượng kẽm phù hợp với liều khuyến nghị, không nên sử dụng liều quá cao trong thời gian dài, vì điều này có thể gây mất cân bằng khoáng chất và ảnh hưởng đến sức khỏe. Để đảm bảo hiệu quả và an toàn, tốt nhất nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng trước khi bổ sung kẽm vào chế độ dinh dưỡng hàng ngày. Hy vọng nội dung bài viết của chúng tôi đã giúp bạn giải đáp thắc mắc “Uống kẽm có tác dụng phụ không?”, đừng quên theo dõi website của chúng tôi để cập nhật thêm nhiều thông tin chăm sóc sức khỏe hữu ích khác.