Nguyên nhân thừa collagen và cách phòng tránh hiệu quả

Việc bổ sung collagen thông qua thực phẩm hoặc các sản phẩm chuyên dụng đã trở thành thói quen phổ biến của nhiều người, nhất là phụ nữ sau tuổi 25. Bởi, bước sang 25 tuổi khả năng tự tổng hợp collagen của cơ thể bắt đầu suy giảm và không đáp ứng đủ nhu cầu của cơ thể. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích làm đẹp và cải thiện sức khỏe da,… thì nhiều người cũng băn khoăn “Liệu bổ sung collagen từ thực phẩm chức năng có gây “thừa collagen” không, có ảnh hưởng tiêu cực đến cơ thể hay không?” Nếu bạn cũng đang có chung thắc mắc này thì có thể tham khảo nội dung bài viết dưới đây của Codeage Việt Nam. Việc hiểu rõ cơ chế hấp thu và chuyển hóa collagen sẽ giúp bạn bổ sung đúng cách, đạt hiệu quả tối ưu mà vẫn đảm bảo an toàn.

Thừa collagen là gì?

“Thừa collagen” là tình trạng cơ thể được cung cấp lượng collagen vượt quá nhu cầu sinh lý bình thường. Việc dư thừa collagen có thể tăng áp lực lên gan, thận và hệ bài tiết. Có hai nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng thừa collagen trong cơ thể gồm:

• Thừa do bổ sung quá mức: Khi sử dụng thực phẩm chức năng hoặc uống collagen liều cao trong thời gian dài, cơ thể không kịp hấp thu và chuyển hóa hết lượng collagen nạp vào. Phần dư thừa có thể bị đào thải qua đường tiêu hóa hoặc gây quá tải cho gan, thận nếu tích tụ kéo dài.
• Thừa do tăng sinh bất thường: Một số bệnh lý như xơ cứng bì (Scleroderma) hoặc rối loạn mô liên kết có thể khiến cơ thể tự sản sinh collagen quá mức, vượt ngưỡng nhu cầu của cơ thể. Tình trạng này kéo dài có thể làm da và mô trở nên dày, cứng ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng vận động và chức năng của các cơ quan khác trong cơ thể.

Nguyên nhân dẫn đến thừa hoặc quá tải collagen

Thực tế cơ thể không bị “tích tụ” collagen chỉ vì uống nhiều, bởi collagen là một loại protein lớn được phân giải thành peptide và axit amin trước khi hấp thu. Các nghiên cứu cho thấy cơ thể chỉ sử dụng một phần nhỏ các peptide này để tổng hợp lại collagen nội sinh, phần dư sẽ được chuyển hóa hoặc đào thải trực tiếp qua hệ bài tiết. Tuy nhiên, nếu bổ sung collagen quá mức thì gan và thận có thể bị quá tải trong quá trình chuyển hóa protein và thải loại nitơ.

Dẫn chứng khoa học: Theo nghiên cứu của Iwai et al., 2005 (Journal of Agricultural and Food Chemistry), các peptide collagen nhỏ (đặc biệt là Pro-Hyp và Hyp-Gly) được hấp thu vào máu trong vòng 2-6 giờ sau khi uống và không tồn đọng lâu dài trong cơ thể.

Tình trạng dư thừa collagen hay quá tải do bổ sung collagen vượt ngưỡng nhu cầu của cơ thể thường xuất phát từ 4 nguyên nhân chính sau:

• Bổ sung collagen từ thực phẩm chức năng chuyên dụng liều quá cao trong thời gian dài, vượt xa nhu cầu protein của cơ thể.
• Sử dụng nhiều sản phẩm chứa collagen cùng lúc mà không tính toán đến tổng lượng collagen cung cấp cho cơ thể mỗi ngày. Tình trạng này, dẫn đến tổng lượng collagen nạp vào vượt mức khuyến nghị.
• Sử dụng collagen kèm hàm lượng canxi hoặc khoáng chất cao làm quá trình tiêu hóa và hấp thụ protein diễn ra chậm hơn, tăng chuyển hóa nitơ. Đây là nguyên nhân chính làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa khoáng và tăng gánh nặng cho thận.
• Cơ thể có chức năng gan hoặc thận kém nhưng vẫn bổ sung collagen liều cao, khiến quá trình xử lý và đào thải các sản phẩm chuyển hóa của collagen bị chậm lại gây mệt mỏi, nổi mụn hoặc rối loạn tiêu hóa.

Mặc dù khi bổ sung quá liều collagen không bị ứ đọng trong cơ thể, nhưng bổ sung collagen thiếu kiểm soát có thể gây phản tác dụng và nhiều vấn đề sức khỏe khác, nhất là người có bệnh lý nền hoặc có chế độ ăn giàu đạm.

>>>Tìm hiểu thêm về tình trạng thiếu collagen hiện nay

Dấu hiệu nhận biết cơ thể đang thừa collagen

Bổ sung collagen giúp cải thiện da, tóc, móng và khớp nhưng khi nạp quá mức, cơ thể không kịp chuyển hóa hết lượng protein này sẽ dẫn đến tình trạng quá tải collagen. Một số dấu hiệu nhận biết cơ thể đang dư thừa collagen phổ biến gồm:

• Rối loạn tiêu hóa: Cảm giác đầy bụng, buồn nôn, khó tiêu hoặc xót dạ dày là phản ứng phổ biến khi cơ thể bị dư thừa protein hoặc peptide từ collagen. Bởi, hệ tiêu hóa phải xử lý lượng lớn peptide và axit amin từ collagen, khiến dạ dày tiết nhiều acid hơn và tăng áp lực lên gan – ruột.
• Nổi mụn, nóng trong hoặc phát ban nhẹ: Da có thể xuất hiện mụn li ti, mụn viêm hoặc mụn ẩn do rối loạn chuyển hóa và tích tụ độc tố dưới da. Khi cơ thể không đào thải kịp các sản phẩm chuyển hóa protein, độc tố tích tụ trong máu có thể kích thích tuyến bã nhờn hoạt động mạnh hơn gây bít tắc lỗ chân lông và sinh mụn.

• Cơ thể mệt mỏi, nhức đầu: Khi gan và thận phải hoạt động quá sức để xử lý lượng protein dư thừa, cơ thể dễ xuất hiện cảm giác mệt mỏi, đau đầu hoặc uể oải. Nguyên nhân chính là tình trạng ure máu nhẹ do bổ sung collagen vượt ngưỡng nhu cầu của cơ thể.
• Khát nước liên tục: Collagen dư làm tăng nồng độ axit amin trong máu, khiến cơ thể cần thêm nước để hỗ trợ quá trình chuyển hóa và đào thải. Quá trình chuyển hóa collagen sinh ra nhiều sản phẩm nitơ, khiến cơ thể cần nhiều nước để trung hòa và thải ra ngoài qua đường tiểu, gây cảm giác khát thường xuyên.
• Da dày hoặc sần: Thường xảy ra khi kết hợp collagen với retinoid hoặc vitamin C liều cao, kích thích cơ thể tăng sinh collagen tại chỗ quá mức làm da trở nên sần hoặc dày hơn bình thường.

Lưu ý cần biết để bổ sung collagen an toàn

Bổ sung collagen đúng cách giúp cải thiện làn da, tóc, móng và khớp. Ngược lại, khi sử dụng sai liều hoặc kết hợp không hợp lý các sản phẩm bổ sung có thể khiến cơ thể quá tải protein và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Dưới đây là những lưu ý quan trọng để bổ sung collagen an toàn và hiệu quả:

• Mức liều khuyến nghị an toàn: Theo tổng hợp của Frontiers in Nutrition (2021) và Journal of Drugs in Dermatology (2019), liều bổ sung 2.5 – 5g collagen peptide/ngày được xem là an toàn và hiệu quả để cải thiện độ đàn hồi da và giảm nếp nhăn, mà không gây tác dụng phụ đáng kể. Liều cao hơn (khuyến nghị 10g/ngày) chỉ nên dùng ngắn hạn và có sự theo dõi của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
• Không dùng đồng thời nhiều sản phẩm collagen: Việc kết hợp nhiều loại collagen (bột, nước, viên uống) dễ dẫn đến dư thừa protein và tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan, thận. Hơn nữa, việc sử dụng nhiều sản phẩm cùng một lúc cũng khiến người dùng khó kiểm soát tổng lượng collagen được bổ sung mỗi ngày hơn.
• Bắt đầu từ liều thấp, theo dõi phản ứng: Với những người mới bổ sung collagen, nhất là collagen từ thực phẩm chức năng thì nên khởi đầu ở mức 2 – 3g/ngày trong 1 – 2 tuần đầu để quan sát phản ứng cơ thể. Giai đoạn này vừa giúp cơ thể làm quen với collagen tinh khiết, vừa giúp người dùng đánh giá lại khả năng hấp thụ collagen của cơ thể. Sau đó mới tăng liều dùng theo mức khuyến nghị của nhà sản xuất, bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

• Uống đủ nước (1.5 – 2 lít/ngày): Collagen là protein thủy phân khi được chuyển hóa tạo ra nhiều sản phẩm nitơ (ure, creatinin), do đó người dùng cần uống đủ nước giúp hỗ trợ gan – thận đào thải hiệu quả hơn. Tốt nhất nên uống đủ tối thiểu 1,5 – 2 lít nước mỗi ngày hoặc nhiều hơn nếu thường xuyên vận động mạnh, làm việc ngoài trời.
• Giảm liều hoặc tạm ngưng khi có dấu hiệu bất thường: Nếu xuất hiện các triệu chứng như: đầy bụng, nổi mụn, nóng trong hoặc khó tiêu người dùng nên giảm liều hoặc ngừng 5 – 7 ngày để cơ thể cân bằng lại. Nếu tình trạng này không thuyên giảm thì nên di chuyển đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám.

>>>Tìm hiểu thêm để trả lời câu hỏi collagen có ở đâu trong cơ thể

Bổ sung collagen là một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe và sắc đẹp nhưng khi quá lạm dụng vẫn có thể mang lại những tác động tiêu cực cho sức khỏe. Do đó, để đạt được hiệu quả tốt nhất thì bạn cần bổ sung collagen đúng liều và đúng cách. Việc bổ sung quá nhiều collagen một ngày không giúp “đẹp nhanh hơn”, mà ngược lại có thể khiến hệ tiêu hóa, gan thận và làn da phản ứng tiêu cực do quá tải protein. Vì vậy, hãy tuân thủ liều khuyến nghị 2.5 – 5 g/ngày, kết hợp chế độ ăn uống cân bằng, uống đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý để collagen phát huy tối đa tác dụng.