Tìm hiểu về tác dụng phụ của Vitamin C và cách dùng an toàn

Vitamin C là dưỡng chất quan trọng, nó tham gia vào nhiều quá trình sinh hóa trong cơ thể giúp củng cố hệ miễn dịch, kích thích tổng hợp collagen, trung hòa gốc tự do,… Vitamin C là một loại vitamin tan trong nước nên khi bổ sung từ thực phẩm chức năng đều khá an toàn nhưng việc sử dụng “quá liều” vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro với sức khỏe. Vậy, tác dụng phụ của vitamin C là gì, nguyên nhân và cách khắc phục vừa đảm bảo an toàn vừa giúp tối ưu hiệu quả sử dụng,… Tất cả sẽ được chuyên gia Codeage Việt Nam giải đáp trong nội dung dưới đây, việc hiểu rõ những rủi ro thường gặp khi bổ sung vitamin C không đúng cách sẽ giúp bạn chủ động phòng tránh một cách tốt nhất.

Nguyên nhân gây tác dụng phụ của vitamin C

Tác dụng phụ của vitamin C thường xảy ra khi người dùng bổ sung vitamin C liều cao trong thời gian dài hoặc uống không đúng thời điểm khiến cơ thể không kịp chuyển hóa và đào thải lượng dư thừa. Tình trạng dư thừa vitamin C có thể gây ra một số tác dụng phụ tiêu cực với sức khỏe và một số nguyên nhân phổ biến gây tác dụng phụ khi uống vitamin C gồm:

• Bổ sung vitamin C liều cao: Bổ sung vượt ngưỡng 2000mg/ngày (đối với người trưởng thành) khiến cơ thể quá tải và phải đào thải liên tục, dễ gây tiêu chảy, buồn nôn hoặc nguy cơ sỏi thận khi kéo dài.
• Uống vitamin C sai thời điểm: Uống vitamin C khi đói, do ascorbic acid có tính acid cao, dễ kích ứng niêm mạc dạ dày gây đau bụng, nóng rát hoặc ợ chua.
• Dùng dạng vitamin C không phù hợp: Dùng các dạng vitamin C chứa nhiều acid citric và natri, đặc biệt là viên sủi dễ dẫn đến đầy bụng, rối loạn tiêu hóa hoặc tăng nguy cơ giữ nước, tăng gánh nặng cho thận.
• Tương tác với thuốc: Một số loại thuốc có tương tác với vitamin C, nhất là thuốc kháng sinh, thuốc chống đông hoặc thuốc điều trị ung thư, làm giảm hiệu quả thuốc hoặc tăng nguy cơ kích ứng.
• Sử dụng nhiều sản phẩm chứa vitamin C: Tự ý kết hợp nhiều sản phẩm bổ sung có thành phần vitamin C, ví dụ uống đồng thời vitamin tổng hợp, viên sủi và viên vitamin C riêng,… Điều này dễ dẫn đến tổng liều vitamin C vượt mức an toàn mà người dùng không nhận ra.

Các tác dụng phụ thường gặp

Khi bổ sung vitamin C quá liều hoặc dùng không đúng thời điểm có thể xuất hiện một số tác dụng phụ không mong muốn. Những biểu hiện này thường liên quan đến cách cơ thể chuyển hóa và đào thải vitamin C dư thừa, cụ thể:

• Rối loạn tiêu hóa: Buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy hoặc ợ nóng do vitamin C dạng acid (ascorbic acid) kích ứng niêm mạc dạ dày khi dùng liều cao hoặc uống lúc đói.
• Tăng nguy cơ sỏi thận: Khi cơ thể nhận quá nhiều vitamin C, phần dư thừa bị chuyển hóa thành oxalat, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành sỏi oxalat canxi trong thận, đặc biệt ở người có tiền sử sỏi thận hoặc uống dưới ít nước.
• Mất ngủ, mệt mỏi nhẹ: Vitamin C tham gia vào quá trình tổng hợp adrenaline và norepinephrine có thể khiến một số người trở nên tỉnh táo, bồn chồn hoặc khó ngủ nếu uống quá muộn trong ngày.
• Rối loạn đường huyết: Ở người tiểu đường, vitamin C liều cao có thể gây tăng đường huyết tạm thời, làm sai lệch kết quả đo hoặc khiến đường huyết dao động.
• Ảnh hưởng đến hấp thu vi chất khác: Vitamin C có thể cạnh tranh hấp thụ với những dưỡng chất khác việc bổ sung liều cao, liên tục có thể gây thiếu hụt , dư thừa nhiều vi chất quan trọng như: đồng, sắt.

Giảm hấp thu đồng (Cu): Vitamin C khử ion đồng (Cu²⁺ → Cu⁺), làm thay đổi dạng hóa học khiến cơ thể hấp thu kém hơn. Từ đó, ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều enzyme phụ thuộc đồng.

Tăng hấp thu sắt (Fe): Vitamin C tăng chuyển Fe³⁺ → Fe²⁺ (dạng hấp thu tốt nhất). Điều này có lợi cho người thiếu máu, nhưng lại nguy hiểm cho người thừa sắt gây ra nhiều vấn đề sức khỏe khác ví dụ: hemochromatosis, rối loạn chuyển hóa sắt, tan máu.

>>>Xem thêm: Tìm hiểu liều dùng vitamin c​ cho từng đối tượng

Những ai cần đặc biệt cẩn trọng khi dùng vitamin C

Nhằm hạn chế tối đa tác dụng phụ của vitamin C thì người dùng cần chủ động bổ sung vitamin C đúng cách, đúng liều. Trong đó, có một số trường hợp cần đặc biệt cẩn trọng khi bổ sung vitamin từ thực phẩm chức năng gồm:

• Người bị bệnh thận hoặc có tiền sử sỏi thận: Vitamin C dư thừa được chuyển hóa thành oxalat dễ kết hợp với canxi tạo thành sỏi oxalat canxi. Người từng bị sỏi thận hoặc chức năng thận kém có nguy cơ tích tụ oxalat cao hơn nên cần hạn chế liều và theo dõi kỹ.
• Người bị bệnh dạ dày – tá tràng, trào ngược dạ dày: Ascorbic acid có tính acid mạnh dễ kích ứng niêm mạc dạ dày làm tăng tiết acid và có thể gây đau thượng vị, ợ nóng hoặc bùng phát viêm loét. Những người này nên dùng vitamin C dạng Ester-C hoặc Liposomal C để giảm kích ứng dạ dày.
• Người mắc bệnh rối loạn chuyển hóa sắt: Vitamin C tăng hấp thu sắt bằng cách chuyển Fe³⁺ → Fe²⁺ (dạng hấp thụ mạnh nhất). Ở người bị thừa sắt, việc bổ sung vitamin C liều cao có thể làm tích lũy sắt quá mức, gây tổn thương gan, tim và tụy.
• Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú: Dù vitamin C tương đối an toàn, nhưng liều cao có thể gây rối loạn điện giải, tiêu chảy hoặc làm tăng oxalat. Việc bổ sung quá mức trong thai kỳ cũng có thể ảnh hưởng đến trao đổi chất của mẹ và thai nhi, tốt nhất nên tham khảo ý kiến của bác sĩ sản khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi sử dụng
• Người đang điều trị thuốc đặc biệt: Vitamin C có thể tương tác với thuốc, làm giảm hiệu quả hoặc tăng tác dụng phụ, đặc biệt là: thuốc trị đông máu, thuốc hóa trị, nhóm kháng sinh tetracycline, statin hoặc thuốc điều chỉnh đường huyết. Những người này nên tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh tương tác  thuốc gây hại hoặc làm giảm hiệu điều trị.

Lời khuyên khi sử dụng Vitamin C tránh tác dụng phụ

Theo chuyên gia Codeage thì để phòng tránh tác dụng phụ của vitamin C thì người dùng cần tuân thủ 6 nguyên tắc sau:

• Uống đúng liều: Bổ sung vitamin C đúng liều theo chỉ định của bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng hoặc khuyến nghị của nhà sản xuất. Có thể chia nhỏ liều thành 2 lần uống trong ngày để tăng cường hiệu quả hấp thụ và chuyển hóa vitamin C, mà không gây áp lực cho thận.
• Uống sau bữa ăn, tránh lúc đói để bảo vệ dạ dày: Tốt nhất nên uống sau bữa ăn, không uống lúc đói để hạn chế kích ứng niêm mạc dạ dày do tính acid của vitamin C, đặc biệt ở dạng ascorbic acid. Hoặc lựa chọn vitamin C dạng liposomal giúp giảm tình trạng kích ứng dạ dày, tăng hiệu quả hấp thụ.
• Uống nhiều nước giúp giảm nguy cơ sỏi thận: Uống nhiều nước (1,5 – 2 lít/ngày) giúp pha loãng oxalat và hỗ trợ thận đào thải vitamin C dư thừa, từ đó giảm nguy cơ hình thành sỏi thận.
• Tránh uống buổi tối: Không uống vitamin C vào buổi tối, vì vitamin C có thể kích thích nhẹ hệ thần kinh và làm khó ngủ ở một số người. Nhất là người có hệ thần kinh nhạy cảm, đang gặp tình trạng mất ngủ.
• Ưu tiên bổ sung vitamin C từ thực phẩm: Người dùng nên ưu tiên bổ sung vitamin C từ thực phẩm tự nhiên để cơ thể hấp thụ cân bằng và giảm nguy cơ quá liều từ viên uống. Một số thực phẩm giàu vitamin C tự nhiên có thể bổ sung vào chế độ dinh dưỡng như: cam, chanh, bưởi, kiwi, ổi, dâu, rau xanh,…
• Không kết hợp nhiều sản phẩm chứa Vitamin C cùng lúc: Không sử dụng nhiều sản phẩm bổ sung có thành phần vitamin C để tránh tình trạng quá liều. Việc cộng dồn liều từ vitamin C từ vitamin tổng hợp, viên sủi, viên uống riêng lẻ khiến người dùng không thể kiểm soát được chính xác lượng vitamin C bổ sung và dễ gây tác dụng phụ.

>>>Tìm hiểu sâu hơn về tác dụng miễn dịch của vitamin c

Vitamin C là dưỡng chất thiết yếu và có nhiều lợi ích cho sức khỏe, từ tăng cường miễn dịch đến hỗ trợ da, xương và quá trình hồi phục của cơ thể. Tuy nhiên, nếu dùng sai cách, sai thời điểm hoặc vượt quá liều vitamin C hoàn toàn có thể gây tác dụng phụ và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Hầu hết các tác dụng phụ của vitamin C không nguy hiểm và thường biến mất nhanh chóng nếu bạn nhận biết sớm và điều chỉnh cách dùng như giảm liều, thay đổi thời điểm uống hoặc chuyển sang dạng phù hợp hơn.