Tất tần tật các nguyên nhân gây mụn từ chuyên gia

Mụn trên da là tình trạng phổ biến nhiều người gặp phải nhưng việc điều trị dứt điểm mụn lại không hề đơn giản. Nếu điều trị sai cách tình trạng mụn không chỉ nghiêm trọng hơn mà còn dễ tái đi tái lại, lâu dần có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ da, đẩy nhanh quá trình lão hóa da. Vậy đâu là nguyên nhân gây mụn, đâu là phương pháp ngăn ngừa hiệu quả,… Tất cả sẽ được chuyên gia Codeage Việt Nam giải đáp chi tiết trong bài viết này, từ quá trình hình thành mụn, nguyên nhân gây mụn bên trong, bên ngoài cơ thể và điều gì khiến mụn nghiêm trọng hơn.

Mụn hình thành như thế nào?

Mụn hình thành tại nang lông – lỗ chân lông, nơi có tuyến bã nhờn gắn liền với chân lông. Bình thường, tuyến bã nhờn tiết ra sebum để giữ ẩm và bảo vệ da. Bên trong nang lông cũng luôn có tế bào chết bong ra theo chu kỳ tự nhiên, cùng với hệ vi khuẩn cư trú sẵn trên da. Khi các thành phần này vận hành cân bằng, lỗ chân lông thông thoáng thì bề mặt da tương đối ổn định. Ngược lại, khi quá trình này vận hành kém ổn định có thể hình thành mụn tức ổ viêm hoặc tắc nghẽn trên da.

Mụn hình thành chủ yếu do lỗ chân lông bị bít tắc bởi sự kết hợp của tuyến bã nhờn hoạt động mạnh, tế bào chết tích tụ và vi khuẩn P. acnes phát triển, gây viêm nhiễm. Quá trình này bao gồm các bước: tắc nghẽn, tạo nhân mụn (đầu đen/trắng), viêm (đỏ/mủ), và có thể để lại sẹo nếu không chăm sóc đúng cách. Quá trình hình thành mụn thường xoay quanh 4 cơ chế chính: dầu – tắc nghẽn – vi khuẩn – viêm.

Đầu tiên, tuyến bã nhờn hoạt động mạnh hơn và tiết ra nhiều dầu hơn bình thường. Phần dầu dư thừa này trộn với tế bào chết, tạo thành một nút bít trong nang lông. Nếu nút bít nằm sát bề mặt và bị đóng kín, da có thể xuất hiện mụn đầu trắng; nếu miệng lỗ chân lông vẫn mở, nhân mụn tiếp xúc với không khí và có thể trở thành mụn đầu đen.

Khi lỗ chân lông đã bị bít tắc, môi trường bên trong trở nên thuận lợi hơn cho vi khuẩn liên quan đến mụn phát triển. Lúc này, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng viêm, làm vùng da đó sưng đỏ, đau và có thể xuất hiện mụn viêm, mụn mủ, thậm chí nốt hoặc nang mụn nếu tình trạng nặng hơn. Nói cách khác, mụn không chỉ xuất hiện vì “da bẩn”, mà là kết quả của sự kết hợp giữa tăng tiết dầu, bít tắc lỗ chân lông, vi khuẩn và viêm.

Nguyên nhân gây mụn tác động đến da ra sao?

Mụn thường không xuất hiện do một nguyên nhân duy nhất, mà là kết quả của sự kết hợp giữa nhiều yếu tố khác nhau cùng tác động lên da. Mỗi yếu tố có thể ảnh hưởng theo một cách riêng, nhưng khi chúng xuất hiện đồng thời, nguy cơ hình thành mụn sẽ tăng lên rõ rệt. Trong có các yếu tố tác động từ bên trong cơ thể, có yếu tố tác động từ môi trường bên ngoài như: thiếu ngủ, rối loạn nội tiết, yếu tố di truyền, quy trình chăm sóc da,…

Nguyên nhân gây mụn từ bên trong cơ thể

Mụn cũng có thể là một “sản phẩm” của quá trình sinh hóa bên trong cơ thể. Nó cũng là dấu hiệu nhận biết một số thay đổi bất thường bên trong cơ thể, những thay đổi này không khiến mụn xuất hiện ngay lập tức mà tác động đến hoạt động của tuyến bã nhờn, phản ứng viêm,… Điều này khiến tình trạng mụn nghiêm trọng hơn và dễ tái đi tái lại khó điều trị dứt điểm. Một số nguyên nhân gây mụn bên trong cơ thể phải kể đến:

Rối loạn nội tiết tố

Rối loạn nội tiết tố là một trong những nguyên nhân điển hình gây mụn trên da. Tình trạng rối loạn tiết tố khiến cơ thể tăng cường sản xuất androgen – nhóm hormone có thể kích thích tuyến bã nhờn hoạt động mạnh hơn, từ đó làm tăng lượng dầu trên da. Khi dầu tiết nhiều hơn lỗ chân lông dễ bị bít tắc và tạo điều kiện thuận lợi cho mụn hình thành. Ở nữ giới, mụn do nội tiết thường dễ bùng lên trước, trong hoặc sau chu kỳ kinh nguyệt hoặc khi có thay đổi hormone mạnh mẽ như: thời kỳ mang thai, dậy thì. Tình trạng mụn do rối loạn nội tiết tố thường xuất hiện ở vùng cằm, quai hàm, quanh miệng và có xu hướng lặp lại theo chu kỳ.

Stress và thiếu ngủ

Stress kéo dài hay thiếu ngủ cũng là nguyên nhân chính hay mụn bên trong. Tình trạng này kéo dài có thể làm tăng tiết hormone cortisol khiến tuyến dầu hoạt động mạnh hơn và tăng phản ứng viêm trong cơ thể. Do đó, da dễ nổi mụn hơn bình thường, nhất là mụn đỏ, sưng, viêm và lâu lành hơn. Thiếu ngủ và stress kéo dài cũng khiến tình trạng mụn nghiêm trọng hơn, khả năng phục hồi và tái tạo da cũng kém hơn. Mụn viêm do stress và thiếu ngủ thường xuất hiện khi cơ thể ở trạng thái căng thẳng, cường độ làm việc cao, thường xuyên thức khuya, mất ngủ kéo dài,…

Chế độ ăn uống

Chế độ ăn uống kém lành mạnh cũng có thể là nguyên nhân chính gây mụn ở một số người. Nhất, là người thường xuyên sử dụng nhóm thực phẩm có tải đường huyết cao và một số sản phẩm từ sữa. Bởi nhóm thực phẩm này có tác động trực tiếp tới cơ chế insulin của cơ thể và ảnh hưởng đến tín hiệu hoạt động của bộ máy nội tiết tố khiến da tăng tiết dầu và làm tình trạng viêm dễ nặng hơn. Dấu hiệu thường thấy là mụn viêm tái đi tái lại, đặc biệt khi ăn nhiều đồ ngọt, nước ngọt, tinh bột tinh chế hoặc sữa. Tuy vậy, mức độ ảnh hưởng của dinh dưỡng tới mụn ở mỗi người sẽ không giống nhau.

Thiếu nước

Khi cơ thể thiếu nước, lượng nước được cung cấp cho da cũng có thể giảm xuống. Lâu dần khiến da rơi vào trạng thái thiếu nước, tăng tiết dầu và khiến hàng rào bảo vệ da suy yếu, da có thể khô căng, xỉn màu nhưng vẫn bóng dầu. Ngoài ra, việc làm khô da quá mức cũng có thể gây kích ứng và kích thích tăng tiết dầu. Da khô thiếu nước cũng là nguyên nhân chính khiến da lão hóa sớm, khả năng tự phục hồi suy yếu và nhiều vấn đề khá. Vì vậy, nhiều người gặp tình trạng “da dầu nhưng vẫn khô”, đồng thời mụn dễ dai dẳng hơn do bề mặt da không khỏe.

Thiếu dinh dưỡng

Thiếu dinh dưỡng cũng là yếu tố bên trong cơ thể gây mụn trên da. Bởi, khi một số vi chất như kẽm và các vitamin liên quan đến chức năng hàng rào da, kiểm soát viêm và quá trình phục hồi tổn thương không được cung cấp đầy đủ có thể làm tăng nguy cơ mụn trên da. Khi cơ thể thiếu hụt dưỡng chất thì da có thể trở nên yếu hơn, dễ kích ứng hơn và mụn cũng lâu lành hơn. Mặc dù thiếu hụt dinh dưỡng không phải lúc nào cũng là nguyên nhân chính gây mụn, nhưng có thể là yếu tố tác động khiến tình trạng da mụn khó cải thiện và nhiều vấn đề khác liên quan đến lão hóa.

Yếu tố di truyền

Yếu tố di truyền có thể quyết định nền da của mỗi người. Nếu trong gia đình có người da dầu, dễ nổi mụn hoặc từng bị mụn kéo dài, nguy cơ bạn gặp tình trạng tương tự cũng cao hơn. Di truyền có thể ảnh hưởng đến mức độ tiết dầu, độ nhạy của tuyến bã nhờn với hormone và xu hướng viêm của da. Vì thế, có những người dù sinh hoạt khá điều độ vẫn rất dễ tái phát mụn. Hơn nữa, đây cũng là yếu tố gây mụn bên trong không thể điều trị dứt điểm mà chỉ có thể duy trì trạng thái da tốt nhất bằng các biện pháp chăm sóc bên ngoài và chú trọng chế độ dinh dưỡng.

Nguyên nhân gây mụn từ bên ngoài

Bên cạnh các yếu tố bên trong cơ thể thì thói quen sinh hoạt và môi trường bên ngoài cũng có thể là nguyên nhân gây mụn. Nhóm nguyên nhân này không nhất thiết tự tạo ra mụn ngay lập tức, nhưng có thể làm lỗ chân lông dễ bít tắc hơn, tăng kích ứng bề mặt da và tạo điều kiện thuận lợi cho mụn bùng phát.

Thói quen sinh hoạt

Một số thói quen xấu có thể làm tăng lượng vi khuẩn trên da từ đó làm tăng nguy cơ mụn viêm trên da. Việc thường xuyên chạm tay lên mặt, chống cằm, nặn sờ mụn hoặc để da tiếp xúc lâu với những bề mặt dễ tích tụ dầu, mồ hôi và bụi bẩn như vỏ gối hay màn hình điện thoại có thể khiến da bị kích thích nhiều hơn. Ngoài ra, ma sát và áp lực lặp đi lặp lại trên da cũng là một yếu tố gây mụn gọi là acne mechanica. Dù không phải lúc nào cũng là nguyên nhân chính gây mụn nhưng những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày vẫn có thể góp phần khiến da dễ nổi mụn hơn hoặc khiến mụn lâu lành hơn.

Làm sạch da không đúng cách

Không tẩy trang kỹ, rửa mặt chưa đủ sạch sau khi dùng kem chống nắng hoặc trang điểm hay để tế bào chết tích tụ lâu ngày đều có thể khiến lỗ chân lông bị bít. Ngược lại, rửa mặt quá nhiều lần, chà xát mạnh hoặc dùng sản phẩm làm sạch quá mạnh có thể làm da bị khô, kích ứng và viêm nặng hơn. Do đó, cần lựa chọn phương pháp, sản phẩm làm sạch da phù hợp để đảm bảo da sạch sâu nhưng vẫn đủ ẩm. Bên cạnh đó cũng cần chú ý tần suất làm sạch bởi rửa mặt quá thường xuyên cũng có thể làm da thiếu ẩm và khiến tình trạng mụn xấu đi, thay vì cải thiện.

Tích tụ tế bào chết

Không tẩy tế bào chết khiến chúng tích tụ tại lỗ chân lông cũng có thể là nguyên nhân gây mụn. Khi tế bào chết tích tụ tại lỗ chân lông sẽ tạo môi trường lý tưởng để vi khuẩn sinh sôi làm tình trạng mụn viêm ngày càng tệ hơn. Ngược lại, việc tẩy da chết quá thường xuyên cũng khiến da khô hơn, mất đi lớp dầu tự nhiên và suy yếu hàng rào bảo vệ da tự nhiên khiến da dễ kích ứng, nổi mụn hơn. Do đó, để hạn chế mụn sinh sôi thì bạn nên duy trì thói quen tẩy da chết 2 – 3 lần/tuần bằng sản phẩm dịu nhẹ, có nguồn gốc thiên nhiên.

Mỹ phẩm không phù hợp

Sử dụng mỹ phẩm và sản phẩm chăm sóc da không phù hợp cũng là nguyên nhân gây mụn. Một số sản phẩm chứa dầu hoặc thành phần dễ gây bít tắc có thể làm lỗ chân lông bị tắc nghẽn làm tăng nguy cơ mụn viêm. Hoặc layer quá nhiều lớp skincare, dùng sản phẩm quá đặc hoặc không phù hợp với da mụn cũng có thể khiến da bí hơn, dễ nổi mụn hơn. Đặc biệt, nhiều người lạm dụng sản phẩm trị mụn có tính làm khô mạnh với mong muốn mụn xẹp nhanh, nhưng điều này lại dễ làm da kích ứng, tăng tiết dầu ngược hoặc hàng rào bảo vệ suy yếu và khiến tình trạng mụn khó kiểm soát hơn.

Tác động từ môi trường

Môi trường sống ô nhiễm cũng là nguyên nhân gây mụn như bụi mịn, ô nhiễm và tia UV,… Các nghiên cứu khoa học còn chỉ ra rằng ô nhiễm không khí có thể thúc đẩy stress oxy hóa, viêm và làm rối loạn hàng rào da; còn tia UV có thể làm mụn bùng phát, tăng viêm và khiến vết thâm sau mụn rõ hơn. Do đó, để ngăn ngừa và điều trị mụn hiệu quả bạn cũng cần chú ý đến việc cải thiện môi trường sống.

Những yếu tố khiến mụn trở nên nghiêm trọng hơn

Bên cạnh nguyên nhân chính gây mụn thì các thói quen xấu hoặc phương pháp điều trị sai lầm cũng có thể khiến tình trạng mụn nghiêm trọng hơn: nhiều mụn hơn, lâu lành hơn hoặc dễ tái đi tái lại. Trong đó, có 3 nguyên nhân chính khiến mụn nặng hơn mà nhiều người mắc phải gồm:

• Lạm dụng treatment: Lạm dụng treatment là tình trạng khá phổ biến ở người bị mụn. Nhiều người muốn mụn xẹp nhanh nên bôi treatment quá dày, dùng quá nhiều hoạt chất cùng lúc hoặc đổi sản phẩm liên tục mà không có sự hướng dẫn từ chuyên gia da liễu. Quá tải treatment có thể khiến da bị kích ứng, khô rát, bong tróc và làm mụn trông nặng hơn. Một số thuốc bôi trị mụn như tretinoin, adapalene hay benzoyl peroxide cũng có thể gây kích ứng trong giai đoạn đầu nếu dùng quá mức hoặc không đúng cách.
• Không chống nắng: Nhiều người thường “ngại” dùng chống nắng cho da mụn mà không biết rằng điều này có thể khiến mụn nặng hơn và tiềm ẩn nguy cơ sạm nám do tăng hắc sắc tố melanin. Hiện không có bằng chứng chắc chắn rằng phơi nắng giúp cải thiện mụn, trong khi nhiều thuốc trị mụn lại có thể làm da nhạy cảm hơn với ánh sáng. Điều đó đồng nghĩa với việc da dễ bị tổn thương, kích ứng nhiều hơn, đồng thời vết thâm sau mụn cũng có thể trở nên đậm màu và lâu mờ hơn nếu không được bảo vệ đúng cách.
• Nặn mụn sai cách: Nặn mụn sai cách là thói quen rất dễ làm mụn nặng lên. Khi tự ý dùng tay hoặc dụng cụ không đảm bảo vệ sinh để nặn, vùng da mụn có thể bị tổn thương sâu hơn, viêm nhiều hơn và tăng nguy cơ để lại sẹo. Tốt nhất không nên tự “làm sạch” hay bóp nặn mụn tại nhà mà nên tới cơ sở chuyên môn để được tư vấn và thực hiện liệu trình phù hợp. Vì, nặn mụn sai cách có thể điều này có thể khiến tăng phản ứng viêm, khiến mụn lan rộng và lâu lành hơn nếu không được thực hiện đúng kỹ thuật.

Mụn không đơn thuần là vấn đề xuất hiện trên bề mặt da, mà là kết quả của sự tương tác giữa nhiều yếu tố khác nhau, từ nội tiết, căng thẳng, chế độ sinh hoạt đến quy trình chăm sóc da hằng ngày. Chính vì vậy, việc điều trị mụn sẽ khó đạt hiệu quả nếu chỉ nhìn vào một biểu hiện bên ngoài mà bỏ qua nguyên nhân phía sau. Hiểu rõ nguyên nhân gây mụn chính là bước quan trọng nhất để lựa chọn cách chăm sóc và cải thiện da đúng hướng. Khi xác định được đâu là yếu tố đang khiến da nổi mụn hoặc làm mụn kéo dài, bạn sẽ dễ xây dựng một lộ trình phù hợp hơn, hạn chế tình trạng điều trị theo cảm tính.