Bổ sung vitamin C có hiệu quả ngăn được cảm lạnh không?

Vitamin C là một trong những thực phẩm bổ sung được nhiều người lựa chọn khi bị cảm lạnh hoặc muốn phòng ngừa bệnh. Nhiều người dùng tin rằng uống vitamin C có thể ngăn cảm lạnh. Nhưng liệu vitamin C có thực sự mang lại hiệu quả ngăn ngừa và phòng bệnh như mong muốn hay không? Tính đến thời điểm hiện tại, chưa có đủ bằng chứng khoa học cho thấy vitamin C có thể mang lại lợi ích trong việc giảm nguy cơ mắc cảm lạnh. Nếu bạn cũng muốn tìm hiểu thêm về lợi ích của vitamin C với sức khỏe và những hiểu lầm phổ biến về vitamin C thì đừng bỏ lỡ bài viết này của Codeage Việt Nam.

Vitamin C có thực sự giúp ngăn ngừa cảm lạnh không?

Các nghiên cứu khoa học và thử nghiệm lâm sàng cho thấy việc bổ sung vitamin C thường xuyên không làm giảm nguy cơ mắc cảm lạnh. Nói cách khác, uống vitamin C mỗi ngày không đảm bảo bạn sẽ không mắc cảm lạnh hoặc giúp thuyên giảm các triệu chứng cảm lạnh. Tuy nhiên, vitamin C vẫn có thể mang lại một số lợi ích nhất định với sức khỏe nếu được bổ sung đều đặn trước khi mắc cảm lạnh gồm:

• Rút ngắn nhẹ thời gian mắc cảm lạnh: Các nghiên cứu cho thấy thời gian xuất hiện triệu chứng có thể rút ngắn hơn so với thông thường. Hiệu quả mà vitamin C mang lại này thường không đủ lớn để cảm lạnh biến mất nhanh chóng, nhưng có thể giúp người bệnh hồi phục sớm hơn một chút.
• Giảm nhẹ mức độ triệu chứng: Một số người có thể cảm thấy triệu chứng ít nghiêm trọng hơn, nhưng kết quả không giống nhau ở tất cả đối tượng. Một phân tích năm 2023 cũng cho thấy vitamin C có thể làm giảm mức độ nặng của cảm lạnh trong một số thử nghiệm.
• Lợi ích rõ hơn ở người chịu stress thể lực cao: Những người thường xuyên vận động cường độ cao hoặc làm việc trong điều kiện khắc nghiệt như vận động viên, quân nhân hoặc người tiếp xúc với môi trường lạnh có thể nhận được lợi ích rõ rệt hơn. Theo Cochrane Review, 5 thử nghiệm trên nhóm chịu stress thể lực nặng (trong đó có 3 thử nghiệm trên vận động viên chạy marathon) ghi nhận việc bổ sung vitamin C đều đặn giúp giảm khoảng một nửa tỷ lệ mắc cảm lạnh so với nhóm không bổ sung

Như vậy, hiệu quả ngăn ngừa cảm lạnh của vitamin C thực sự không đạt được như kỳ vọng của phần lớn người dùng. Vitamin C không phải là thuốc ngăn ngừa hoặc đặc trị cảm lạnh, nhưng cũng không thể kết luận là hoàn toàn không có tác dụng. Lợi ích của vitamin C chủ yếu là rút ngắn nhẹ thời gian và giảm mức độ triệu chứng khi được bổ sung thường xuyên trước khi mắc cảm lạnh.

Vì sao vitamin C không mang lại hiệu quả như nhiều người kỳ vọng?

Mặc dù vitamin C có vai trò quan trọng đối với hệ miễn dịch, nhưng các nghiên cứu cũng cho thấy vitamin C thực sự không mang lại hiệu quả phòng ngừa cảm lạnh như kỳ vọng. Điều này có thể được giải thích bởi nhiều yếu tố liên quan đến cơ chế miễn dịch, đặc điểm của virus gây bệnh cảm lạnh.

Vitamin C chỉ là một phần trong hệ miễn dịch

Vitamin C tham gia hỗ trợ nhiều hoạt động của hệ miễn dịch. Vi chất dinh dưỡng này giúp bạch cầu trung tính, đại thực bào và tế bào lympho hoạt động bình thường, đồng thời góp phần bảo vệ các tế bào miễn dịch khỏi stress oxy hóa trong quá trình chống lại tác nhân gây bệnh. Vì vậy, vitamin C là vi chất thiết yếu để duy trì chức năng miễn dịch bình thường.

Tuy nhiên, hệ miễn dịch không chỉ phụ thuộc vào vitamin C. Khả năng chống lại tác nhân gây bệnh của cơ thể còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như: chất lượng giấc ngủ, chế độ dinh dưỡng tổng thể, mức độ vận động, tuổi tác, căng thẳng kéo dài và các bệnh nền. Nếu những yếu tố này không được kiểm soát tốt, thì việc chỉ tập trung vào bổ sung vitamin C sẽ khó tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong việc phòng ngừa cảm lạnh. Vì vậy, việc bổ sung vitamin C chỉ nên được xem là một phần quan trọng để duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh, nhưng không phải là giải pháp duy nhất.

Virus gây cảm lạnh rất đa dạng

Cảm lạnh không phải do một loại virus duy nhất gây ra. Trên thực tế, có hơn 200 loại virus khác nhau có thể gây bệnh cảm lạnh, trong đó phổ biến nhất là rhinovirus, coronavirus, adenovirus, virus hợp bào hô hấp (RSV) và nhiều loại virus khác. Mỗi loại virus có đặc điểm và cơ chế gây bệnh khác nhau.

Chính vì sự đa dạng này nên không có một loại vitamin hay vi chất nào có thể ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh cảm lạnh do tất cả các virus. Hơn nữa, vitamin C cũng không có khả năng tiêu diệt virus và cũng không hỗ trợ tạo miễn dịch đặc hiệu đối với từng loại virus. Vai trò của vitamin C chủ yếu là hỗ trợ cơ thể duy trì chức năng miễn dịch bình thường, từ đó góp phần giúp cơ thể ứng phó với tác nhân gây bệnh hiệu quả hơn.

Hiệu quả của vitamin C phụ thuộc vào từng đối tượng

Không phải người dùng nào cũng nhận được lợi ích giống nhau khi bổ sung vitamin C. Bởi, hiệu quả sinh khả dụng của vitamin C còn phụ thuộc vào tình trạng dinh dưỡng, khả năng hấp thụ và lượng vitamin C có sẵn trong cơ thể. Những người có chế độ ăn thiếu vitamin C hoặc có nguy cơ thiếu hụt cao thường sẽ nhận được nhiều lợi ích hơn so với người đã được cung cấp đầy đủ.

Bên cạnh yếu tố dinh dưỡng, môi trường sống và tình trạng sức khỏe cũng góp phần quyết định hiệu quả của vitamin C. Người lớn tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc người thường xuyên vận động cường độ cao có thể có nhu cầu vitamin C cao hơn. Vì vậy, việc bổ sung vitamin C nên được cân nhắc dựa trên nhu cầu của từng đối tượng thay vì áp dụng một mức chung cho tất cả mọi người.

Những hiểu lầm phổ biến về vitamin C trong phòng và điều trị cảm lạnh

Vitamin C thường được nhắc đến như một cách giúp phòng và hỗ trợ điều trị cảm lạnh. Tuy nhiên, có nhiều quan niệm chưa chính xác về hiệu quả của loại vitamin này. Hiểu đúng vai trò của vitamin C sẽ giúp sử dụng hợp lý và tránh kỳ vọng quá mức.

• Uống vitamin C ngay khi bắt đầu cảm lạnh sẽ khỏi nhanh hơn.

Trả lời: Nhiều người cho rằng chỉ cần uống vitamin C khi vừa xuất hiện các triệu chứng như hắt hơi, sổ mũi hoặc đau họng thì bệnh sẽ nhanh khỏi. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy lợi ích của vitamin C chủ yếu được ghi nhận ở những người bổ sung thường xuyên trước khi mắc bệnh, chứ không phải chỉ bắt đầu uống khi đã có triệu chứng. Việc sử dụng vitamin C sau khi cảm lạnh khởi phát chưa cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc rút ngắn thời gian mắc bệnh ở đa số trường hợp. Vitamin C có thể hỗ trợ cơ thể nhưng không phải là phương pháp điều trị đặc hiệu.

• Càng uống nhiều vitamin C thì càng ít bị cảm lạnh.

Trả lời: Đây là một quan niệm chưa đúng. Hiện chưa có bằng chứng cho thấy việc tăng liều vitamin C liên tục sẽ giúp phòng ngừa cảm lạnh hiệu quả hơn. Khi nhu cầu của cơ thể đã được đáp ứng, phần vitamin C dư thừa sẽ được đào thải qua nước tiểu. Việc lạm dụng vitamin C liều cao trong thời gian dài thường không mang lại lợi ích rõ ràng, đồng thời có thể làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn như rối loạn tiêu hóa hoặc sỏi thận.

• Vitamin C có thể thay thế thuốc điều trị cảm lạnh.

Trả lời: Vitamin C không tiêu diệt virus gây cảm lạnh và không thể thay thế các biện pháp đặc trị, bởi có nhiều virus gây bệnh cảm lạnh khác nhau. Vitamin C chỉ đóng vai trò hỗ trợ duy trì chức năng miễn dịch bình thường và có thể giúp giảm nhẹ hoặc rút ngắn thời gian mắc bệnh ở một số trường hợp. Khi bị cảm lạnh, người bệnh vẫn cần nghỉ ngơi, uống đủ nước và sử dụng thuốc điều trị triệu chứng khi cần theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

• Ai cũng nên uống vitamin C mỗi ngày để phòng cảm lạnh.

Trả lời: Không phải tất cả mọi người đều cần sử dụng thực phẩm bổ sung vitamin C. Đối với đa số người khỏe mạnh, chế độ ăn cân đối với nhiều rau xanh và trái cây tươi đã có thể đáp ứng đủ nhu cầu vitamin C hằng ngày. Chỉ nên sử dụng thực phẩm bổ sung vitamin C khi chế độ ăn không đáp ứng nhu cầu, có nguy cơ thiếu vitamin C hoặc theo khuyến nghị của bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng. Đây vẫn là cách sử dụng vitamin C an toàn và hợp lý nhất.

Nên bổ sung bao nhiêu vitamin C để hỗ trợ phòng cảm lạnh?

Phần lớn các nghiên cứu ghi nhận lợi ích của vitamin C với cảm lạnh đều sử dụng liều từ 200mg/ngày trở lên, đây cũng là ngưỡng được Cochrane Review sử dụng làm tiêu chí chọn lọc các thử nghiệm đưa vào phân tích. Mức này cao hơn đáng kể so với nhu cầu khuyến nghị hằng ngày (RDA) cho người trưởng thành khỏe mạnh – khoảng 90mg/ngày với nam giới và 75mg/ngày với nữ giới.

Với đa số người khỏe mạnh, việc bổ sung liều cao hơn RDA nhưng vẫn trong giới hạn an toàn (dưới ngưỡng dung nạp tối đa UL là 2.000mg/ngày) thường không gây hại, nhưng cũng không đảm bảo hiệu quả phòng cảm lạnh rõ rệt hơn nếu bạn không thuộc nhóm chịu stress thể lực cao. Quan trọng hơn liều lượng chính xác là tính đều đặn – lợi ích chủ yếu được ghi nhận khi bổ sung thường xuyên trước khi mắc bệnh, không phải uống liều lớn một lần khi vừa có triệu chứng.

Nếu bạn thuộc nhóm vận động viên, quân nhân hoặc thường xuyên làm việc trong điều kiện khắc nghiệt và cân nhắc bổ sung liều cao hơn RDA trong thời gian dài, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn phù hợp (xem thêm bài viết Vitamin C và 3 thay đổi của cơ thể khi lão hóa)

Kết luận

Vitamin C không phải là thuốc giúp phòng ngừa hay điều trị cảm lạnh, nhưng cũng không phải không có tác dụng. Các nghiên cứu khoa học hiện nay cho thấy việc bổ sung vitamin C thường xuyên có thể giúp rút ngắn nhẹ thời gian mắc cảm lạnh và giảm mức độ triệu chứng ở một số người. Lợi ích này rõ ràng hơn ở những đối tượng chịu stress thể lực cao hoặc có nguy cơ thiếu hụt vitamin C. Tuy nhiên, đối với đa số người khỏe mạnh, chế độ ăn cân đối với nhiều rau củ và trái cây tươi vẫn là cách tốt nhất để đáp ứng nhu cầu vitamin C. Thực phẩm bổ sung chỉ nên sử dụng khi cần thiết hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng.