Ai không nên dùng Creatine? 5 nhóm đối tượng cần thận trọng

Creatine là một trong những thực phẩm bổ sung được nghiên cứu kỹ lưỡng và được sử dụng phổ biến trong lĩnh vực thể thao, thể hình và chăm sóc sức khỏe. Creatine được biết đến với vai trò hỗ trợ tái tạo năng lượng nhanh cho cơ bắp, đặc biệt khi vận động cường độ cao như tập tạ, chạy nước rút hoặc luyện tập sức mạnh. Nhờ đó, creatine thường xuất hiện trong các chế độ bổ sung nhằm hỗ trợ hiệu suất vận động, sức mạnh và khối cơ. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa creatine phù hợp với tất cả mọi người. Vậy, những ai không nên dùng creatine và tại sao,… tất cả sẽ được chuyên gia Codeage Việt Nam giải đáp trong bài viết dưới đây.

Ai không nên dùng Creatine?

Nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy creatine monohydrate nhìn chung được dung nạp tốt khi sử dụng đúng liều, đặc biệt ở người trưởng thành khỏe mạnh có chế độ ăn uống và luyện tập phù hợp. Hiệp hội Dinh dưỡng Thể thao Quốc tế cũng đánh giá creatine là một trong những thực phẩm bổ sung có hiệu quả và độ an toàn cao trong lĩnh vực thể thao. Tuy nhiên, an toàn với đa số người khỏe mạnh không có nghĩa là ai cũng nên tự ý sử dụng. Một số nhóm đối tượng cần thận trọng hơn khi bổ sung creatine gồm: người có bệnh thận, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, trẻ em, thanh thiếu niên và người có tiền sử dị ứng với thành phần sản phẩm. Cụ thể:

Người mắc bệnh thận hoặc suy giảm chức năng thận

Người mắc bệnh thận hoặc suy giảm chức năng thận là nhóm thường được quan tâm nhiều nhất khi nhắc đến vấn đề “Ai không nên dùng creatine?”. Lý do là creatine sau khi được sử dụng trong cơ thể có thể chuyển hóa thành creatinine, một chỉ số thường được dùng trong xét nghiệm để đánh giá chức năng thận. Vì vậy, khi bổ sung creatine chỉ số creatinine trong máu có thể tăng nhẹ ở một số người, điều này có thể gây sai lệch kết quả xét nghiệm và có thể ảnh hưởng đến phác đồ điều trị bệnh. Một phân tích tổng hợp được đăng trên Tạp chí Nutrients (2023) cho thấy creatine có thể làm tăng creatinine huyết thanh ở mức thấp nhưng không cho thấy ảnh hưởng bất lợi đến mức lọc cầu thận.

Cần phân biệt giữa người khỏe mạnh và người đã có bệnh thận. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, sử dụng creatine đúng liều nhìn chung có thể dễ dàng dung nạp và sinh khả dụng tốt. Ngược lại, ở người có bệnh thận, cần sử dụng liều lượng hợp lý để tránh ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm. Hiệp hội Dinh dưỡng Thể thao Quốc tế cũng ghi nhận nhiều nghiên cứu không phát hiện khác biệt có ý nghĩa lâm sàng về các chỉ số chức năng thận ở người dùng creatine so với nhóm đối chứng.

Tuy nhiên, với người đã mắc bệnh thận, suy giảm chức năng thận, có protein niệu, eGFR thấp hoặc đang được bác sĩ theo dõi thận,… vẫn nên cẩn trọng khi bổ sung creatine. Bởi,  nhóm đối tượng này có khả năng dự trữ chức năng thận kém hơn, đồng thời có thể đang dùng thuốc hoặc có bệnh nền đi kèm như tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch,… nên có thể ảnh hưởng xấu đến khả năng dung nạp creatine của cơ thể. Vì vậy, người có bệnh thận không nên tự ý dùng creatine. Tốt nhất nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng để được kiểm tra xét nghiệm cần thiết, đánh giá nguy cơ dựa trên tình trạng sức khỏe thực tế và xác định liệu creatine có phù hợp hay không.

Phụ nữ mang thai và cho con bú

Phụ nữ mang thai và đang cho con bú là nhóm nên thận trọng khi sử dụng creatine. Lý do chính không phải vì creatine đã được chứng minh là gây hại trong giai đoạn này, mà vì hiện nay dữ liệu về tính an toàn của creatine cho mẹ bầu và trẻ bú mẹ vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, thai kỳ và giai đoạn cho con bú là những thời điểm rất nhạy cảm, mọi hoạt chất bổ sung đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Ở phụ nữ mang thai, cơ thể có nhiều thay đổi về chuyển hóa, thể tích máu, chức năng thận, hormone và nhu cầu dinh dưỡng. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến cách cơ thể hấp thu, sử dụng và đào thải các chất bổ sung. Vì vậy, dù creatine được xem là tương đối an toàn ở người trưởng thành khỏe mạnh, nhưng không có nghĩa là chắc chắn an toàn với phụ nữ mang thai.

Với phụ nữ đang cho con bú, hiện cũng chưa có đủ dữ liệu để khẳng định việc bổ sung creatine có ảnh hưởng đến sữa mẹ hoặc trẻ bú mẹ hay không. Do đó, việc tự ý sử dụng creatine trong giai đoạn này là không nên, đặc biệt nếu mục đích chỉ là tăng sức mạnh, phục hồi thể lực hoặc hỗ trợ tập luyện sau sinh.

Cách an toàn nhất là phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú chỉ nên sử dụng creatine khi có chỉ định từ bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng. Nếu có nhu cầu bổ sung, người dùng nên trao đổi trực tiếp với chuyên gia y tế để được đánh giá theo tình trạng sức khỏe, chế độ ăn, mức độ vận động và nhu cầu thực tế của từng người.

Trẻ em và thanh thiếu niên

Creatine không phải là thực phẩm bổ sung được thiết kế dành cho trẻ em. Ở độ tuổi đang phát triển, nền tảng quan trọng nhất vẫn là chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, vận động phù hợp và theo dõi sức khỏe định kỳ. Trẻ em không nên sử dụng creatine chỉ vì mục tiêu tăng chiều cao, tăng cơ nhanh hoặc cải thiện vóc dáng, vì creatine không có tác dụng làm tăng chiều cao và cũng không thay thế được dinh dưỡng, luyện tập hay quá trình phát triển tự nhiên của cơ thể.

Với thanh thiếu niên, đặc biệt là những bạn đang tập luyện thể thao cường độ cao, có thể cân nhắc sử dụng creatine cho một số trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, việc sử dụng cần có sự theo dõi của huấn luyện viên chuyên môn, chuyên gia dinh dưỡng thể thao hoặc bác sĩ, đồng thời phải đảm bảo trẻ đã có chế độ ăn uống, tập luyện và nghỉ ngơi phù hợp trước khi nghĩ đến thực phẩm bổ sung.

Tuyệt đối không tự ý mua creatine cho trẻ dùng theo lời quảng cáo hoặc theo xu hướng trên mạng xã hội. Nếu dùng sai mục đích, sai liều hoặc dùng khi chưa đánh giá tình trạng sức khỏe, việc bổ sung không cần thiết này có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất của bé. Điều này thường xuất phát từ hiểu lầm rằng creatine là “lối tắt” để tăng cơ, tăng sức mạnh hoặc phát triển thể chất.

Người có tiền sử dị ứng với thành phần của sản phẩm

Người có tiền sử dị ứng với bất kỳ thành phần nào trong sản phẩm cần thận trọng trước khi sử dụng creatine. Bản thân creatine monohydrate thường là hoạt chất chính trong nhiều sản phẩm, nhưng không phải sản phẩm nào cũng chỉ chứa creatine nguyên chất. Nhiều loại creatine dạng bột pha uống, viên nhai, gummies hoặc công thức pre-workout có thể bổ sung thêm tá dược, hương liệu, màu thực phẩm, chất tạo ngọt, chất bảo quản hoặc các hoạt chất hỗ trợ tập luyện khác.

Vì vậy, không phải mọi phản ứng khó chịu sau khi dùng sản phẩm đều do creatine gây ra. Một số người có thể nhạy cảm với hương liệu nhân tạo, chất tạo ngọt, caffeine, chất tạo màu hoặc thành phần phụ trong công thức. Các biểu hiện như nổi mẩn, ngứa, khó chịu đường tiêu hóa, buồn nôn hoặc cảm giác hồi hộp có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau trong sản phẩm, chứ không chỉ riêng creatine.

Trước khi sử dụng, người dùng nên đọc kỹ bảng thành phần và thông tin dị ứng trên nhãn để tránh các sản phẩm chứa thành phần mình từng dị ứng. Với người có cơ địa dị ứng, đang dùng thuốc hoặc từng có phản ứng nghiêm trọng với thực phẩm bổ sung, tốt nhất nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng creatine.

Vì sao những nhóm đối tượng này cần thận trọng khi bổ sung Creatine?

Creatine được nghiên cứu khá rộng rãi, nhưng phần lớn dữ liệu hiện có chủ yếu đến từ người trưởng thành khỏe mạnh, vận động viên hoặc người tập luyện thể thao. Ở nhóm này, creatine monohydrate thường được ghi nhận là dung nạp tốt khi dùng đúng liều và lựa chọn sản phẩm phù hợp. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu trên người khỏe mạnh không nên được áp dụng một cách tuyệt đối cho tất cả mọi đối tượng, đặc biệt là người có bệnh nền, phụ nữ mang thai, cho con bú, trẻ em hoặc người đang dùng thuốc điều trị dài hạn (Nguồn: Tuyên bố chung của Hiệp hội Dinh dưỡng Thể thao Quốc tế (ISSN) về creatine).

Lý do chính là dữ liệu an toàn trên một số nhóm đặc biệt vẫn còn hạn chế. Cơ thể của mỗi nhóm có đặc điểm sinh lý khác nhau: phụ nữ mang thai có thay đổi về chuyển hóa và chức năng thận; trẻ em và thanh thiếu niên đang trong giai đoạn phát triển; người có bệnh nền có thể đang dùng nhiều loại thuốc; còn người mắc bệnh thận cần được theo dõi chức năng lọc và đào thải kỹ hơn. Vì vậy, dù creatine phổ biến, việc bổ sung vẫn cần được cá nhân hóa theo tình trạng sức khỏe của từng đối tượng để đảm bảo an toàn, tránh tương tác thuốc hoặc tạo áp lực cho cơ thể.

Trong đó, chức năng thận là một trong những yếu tố được quan tâm nhiều nhất trước khi sử dụng creatine. Creatine có thể chuyển hóa thành creatinine, một chỉ số thường được dùng để đánh giá chức năng thận. Ở người khỏe mạnh, sự thay đổi creatinine khi dùng creatine không nhất thiết đồng nghĩa với tổn thương thận. Tuy nhiên, ở người đã có bệnh thận hoặc nguy cơ suy giảm chức năng thận, việc tự ý bổ sung có thể khiến quá trình theo dõi và diễn giải xét nghiệm trở nên phức tạp hơn. Chuyên gia cũng khuyến nghị người có mức lọc cầu thận rất thấp do bệnh thận có sẵn nên tránh dùng creatine, còn nhóm có nguy cơ suy giảm chức năng thận nên được theo dõi phù hợp và sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.

Vì vậy, với các nhóm đối tượng đặc biệt, creatine không nên được sử dụng theo tâm lý “người khác dùng được thì mình cũng dùng được”. Cách an toàn hơn là đánh giá tình trạng sức khỏe, xem xét thuốc đang dùng, kiểm tra chức năng thận khi cần và trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bổ sung.

Những lưu ý trước khi quyết định bổ sung Creatine

Trước khi bổ sung creatine, người dùng không nên chỉ dựa vào xu hướng tập luyện hoặc lời quảng cáo, mà cần xem xét kỹ tình trạng sức khỏe, mục tiêu sử dụng và chất lượng sản phẩm. Dù creatine được nghiên cứu rộng rãi và thường được dung nạp tốt ở người trưởng thành khỏe mạnh, việc sử dụng vẫn nên có sự cân nhắc cá nhân hóa.

• Đánh giá tình trạng sức khỏe hiện tại: Nếu bạn đang mắc bệnh lý mạn tính, có tiền sử bệnh thận, suy giảm chức năng thận, tăng huyết áp, tiểu đường hoặc đang dùng thuốc điều trị dài hạn, việc bổ sung creatine nên được cân nhắc kỹ hơn. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cần đánh giá chức năng thận, tình trạng chuyển hóa và các yếu tố nguy cơ trước khi khuyên có nên dùng hay không.
• Xác định mục tiêu sử dụng creatine: Creatine không phải là thực phẩm bổ sung cần thiết cho tất cả mọi người. Hoạt chất này thường phù hợp hơn với người tập luyện sức mạnh, vận động cường độ cao hoặc có mục tiêu hỗ trợ hiệu suất thể chất. Nếu chế độ ăn uống, giấc ngủ và luyện tập chưa được xây dựng tốt thì không cần bổ sung creatine.

• Lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng: Hiệu quả và độ an toàn của creatine không chỉ phụ thuộc vào hoạt chất, mà còn liên quan đến chất lượng sản phẩm. Người dùng nên ưu tiên sản phẩm có công thức minh bạch, nhãn thành phần rõ ràng, không pha trộn quá nhiều hoạt chất không cần thiết và đến từ thương hiệu uy tín. Với người nhạy cảm, nên chú ý thêm hương liệu, chất tạo ngọt, caffeine hoặc thành phần phụ trong sản phẩm.
• Sử dụng đúng hướng dẫn và theo dõi phản ứng của cơ thể: Khi bắt đầu dùng creatine, nên sử dụng theo hướng dẫn trên nhãn hoặc theo tư vấn của chuyên gia. Trong quá trình sử dụng, nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường như rối loạn tiêu hóa kéo dài, phù, mệt mỏi bất thường hoặc có sự thay đổi về tình trạng sức khỏe, hãy tạm ngừng sử dụng và trao đổi với bác sĩ để được đánh giá.

Kết luận

Creatine không có nhiều chống chỉ định tuyệt đối và nhìn chung được đánh giá là an toàn khi sử dụng đúng cách ở người trưởng thành khỏe mạnh. Nhưng không phải ai cũng có thể tự ý sử dụng nhất là người có bệnh thận, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, trẻ em, thanh thiếu niên và người có bệnh nền. Việc hiểu rõ tình trạng sức khỏe của bản thân, xác định đúng mục tiêu sử dụng, lựa chọn sản phẩm chất lượng và dùng theo hướng dẫn sẽ giúp bạn bổ sung creatine an toàn hơn. Tốt nhất hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi sử dụng bất cứ sản phẩm bổ sung Creatine nào.